Gurbetçiyi geri çağırmak yetmez; döndüğünde yaşayabileceği, üretebileceği ve geleceğini kurabileceği bir Gümüşhane oluşturmak gerekiyor.
Yıllardır Almanya’da, Hollanda’da, Fransa’da, İstanbul’da, Ankara’da, Bursa’da çalışıyoruz. Çoluğumuzu çocuğumuzu büyütüyor, evlatlarımızı okutuyor, hayatımızı kuruyoruz. Ama gözümüz hep memlekette. Her yaz köyümüzün yolunu tutuyor, baba ocağının kapısını açıyor, toprağa yeniden basmanın huzurunu yaşıyoruz.
Ve içimizde yıllardır aynı cümle var: “Emekli olunca köyüme döneceğim.”
Peki gerçekten dönebiliyor muyuz?
Çünkü memlekete dönmek yalnızca evin kapısını yeniden açmak değildir. Kalıcı dönüş; sağlık hizmetine ulaşabilmek, yeterli suya sahip olmak, güvenli yollarda yaşamak, telefon ve internete erişebilmek, sosyal hayatın içinde bulunabilmek ve gerektiğinde üretime katılabilmek demektir.
2025 yılında gerçekleştirdiğim “Gümüşhane Köylerimizin Sorunları ve Çözüm Önerileri” araştırması bu konuda önemli bir tablo ortaya koyuyor. 29 Kasım-8 Aralık 2025 tarihleri arasında yapılan araştırmaya 87 kişi katıldı ve 55 farklı köy ve mahalleden görüş alındı.
Ortaya çıkan tablo bize aslında çok net bir şey söylüyor:
Gurbetçiyi memlekete çağırmak yetmez. Memleketi gurbetçinin dönebileceği hale getirmek gerekir. Yazın birkaç hafta köyde kalmakla yılın tamamını burada geçirmek aynı şey değil.
Araştırmada sağlık hizmetleri, ulaşım, su, internet ve iletişim gibi temel sorunların hâlâ birçok köyde yaşandığı görülüyor. Demirkapı’da kış aylarında yolların kapanmasının ulaşımı ve sağlık hizmetlerine erişimi zorlaştırdığı, bazı bölgelerde internet altyapısının bulunmadığı ifade ediliyor. Zigana’da sağlık ocağı bulunmasına rağmen doktor erişiminin yetersiz olduğu belirtiliyor.
Dibekli’den gelen bir ifade ise gurbetçinin yaşadığı sorunu tek cümlede anlatıyor: “Gurbetçiler geldiğinde yoksunluk yaşıyor.”
Bugün dünyanın her yerinden saniyeler içinde iletişim kurabildiğimiz bir çağda, köylerimizde telefon ve internet sorunlarının devam etmesi düşündürücü. Şimdi kendimize sormalıyız: Gurbetçinin çocuğu ve torunu dijital dünyanın içinde büyümüşken, internetsiz bir köyde nasıl kalıcı bir hayat kuracak? Üstelik mesele sadece altyapı değil. Sosyal hayat ve aidiyet de dönüşün önemli bir parçası.
Köy konağı, kültür evi, park, spor alanı ve ortak yaşam alanları yalnızca fiziki yapılar değildir. İnsanların bir araya geldiği, sohbet ettiği, dayanıştığı ve kendisini topluma ait hissettiği mekanlardır.
Çünkü insan sadece bir evde değil, bir toplumun içinde yaşar. Gurbetçi dönüşüne bir de ekonomik açıdan bakmamız gerekiyor. Çünkü gurbetçinin yanında sadece bavulu gelmez. Tecrübesi gelir. Mesleği gelir. Birikimi gelir. Sermayesi gelir. Girişimcilik deneyimi gelir. Yıllarca Avrupa’da veya büyük şehirlerde çalışan bir hemşehrimizin birikimi; doğru şartlar oluşturulduğunda tarım, hayvancılık, turizm, yöresel ürün işleme, kooperatifleşme ve yeni işletmeler için kaynağa dönüşebilir. Araştırmada da Kelkit fasulyesi, kuşburnu, süt ürünleri ve hayvancılığa dayalı üretim gibi alanlarda yatırım yapılmasına yönelik öneriler dikkat çekiyor. Büyükşehirlerde yaşayanların köylere dönüşünü sağlayacak ekonomik imkânların oluşturulması da dile getiriliyor.
Fakat burada önemli bir engel daha karşımıza çıkıyor: Tapu ve imar sorunları.
Yıllarca gurbette çalışıp para biriktirmişsiniz. Köyünüze dönmek, ev yapmak, üretim yapmak istiyorsunuz. Ancak arazi hisseli, miras sorunu var, imar problemi var. Sermaye hazır olsa bile yatırım yapılamıyor. O halde gurbetçiye artık sadece: “Ne zaman döneceksin?” diye sormak yerine, “Döndüğünde burada ne yapabilirsin?” diye sormalıyız. Gümüşhane’de bunun için kapsamlı bir Gurbetçi Dönüş ve Yatırım Programı oluşturulabilir. Dönmek isteyen hemşehrimize yatırım alanları, arazi imkanları, teşvikler, üretim modelleri ve ilgili kurumlar tek bir merkezden anlatılabilir. Köylerde sağlık ve internet altyapısı güçlendirilebilir, kış ulaşımı kalıcı şekilde çözülebilir, su sorunları giderilebilir. Köy konakları ve sosyal alanlar yeniden işlevlendirilerek sosyal hayat canlandırılabilir. Tapu ve imar sorunları için özel çözüm mekanizmaları geliştirilebilir. Çünkü köye dönüş yalnızca konut meselesi değildir. Köye dönüş; yaşam, üretim, sosyal bağ ve gelecek meselesidir.
Bugün başka şehirlerde ve ülkelerde yaşayan hemşehrilerimizin bir kısmı hayatlarının ilerleyen döneminde memlekete dönmek istiyor. Ancak dönüş kararını yalnızca memleket sevgisi belirlemeyecek. Yaşanabilirlik de belirleyecek. İnsan sevdiği yere dönmek ister. Ama döndüğü yerde yaşayabilmek de ister.
Bu nedenle Gümüşhane’nin geleceğini konuşurken yalnızca gençlerin neden gittiğini değil, geri dönmek isteyenlerin neden dönemediğini de konuşmalıyız. Çünkü bir köy yalnızca bugün orada yaşayanlarla ayakta kalmaz. Oraya dönmek isteyenlerle de ayakta kalır. Gurbetçinin memleket sevgisi var. Sermayesi var. Tecrübesi var. Dönme isteği var. Eksik olan, bunları bir araya getirecek yaşanabilir bir köy ve sürdürülebilir bir dönüş modeli. Belki de artık şu cümleyi değiştirme zamanı geldi: “Köyüme dönmek istiyorum ama…”
Onun yerine, “Köyüme dönüyorum; çünkü burada yaşayabileceğim, üretebileceğim ve geleceğimi kurabileceğim bir Gümüşhane var.” diyebildiğimiz gün gerçek anlamda köye dönüş başlamış olacaktır.
Burhan GÜL
Yenilenebilir Enerji ve Teknoloji Sistemleri Uzmanı
Yüksek Makine Mühendisi